Lo âu và trầm cảm ở tuổi teen
12 tình huống thường gặp, chia theo 4 nhóm, từ góc nhìn của cha mẹ. Với mỗi tình huống, bạn đoán thử cách phản ứng là đúng hay sai, rồi lật xem đáp án và cách làm tốt hơn.
Nhóm 1: Nhận biết dấu hiệu
Con ngủ nhiều bất thường, bỏ bữa, thôi không đi đá bóng suốt hơn hai tuần.
“Tuổi này ai chả thế, lười thôi. Cứ ráng lên là hết.”
Vì sao: Thay đổi kéo dài nhiều tuần ở giấc ngủ, ăn uống, sở thích có thể là tín hiệu trầm cảm, không nên gạt đi là lười.
Con hay đau bụng, đau đầu vào sáng đi học, đi khám không thấy bệnh gì.
“Ba/mẹ tin là con đau thật. Có điều gì ở trường làm con lo không? Mình cùng nói chuyện với bác sĩ nhé.”
Vì sao: Cơ thể thường “nói hộ” nỗi lo. Bạn tin cảm giác của con và mở cửa để tìm nguyên nhân tâm lý mà không gán là con giả bệnh.
Trước giờ kiểm tra, con run, tim đập nhanh và hoảng loạn.
“Có gì mà sợ, hít vào thở ra rồi làm bài đi. Đừng làm quá lên.”
Vì sao: Bảo con đừng sợ khiến con thấy nỗi sợ của mình là sai và thêm xấu hổ, cơn lo càng nặng.
Nhóm 2: Khi con nói về cảm xúc
Con nói: “Con thấy buồn mà không biết vì sao.”
“Cảm ơn con đã nói với ba/mẹ. Không cần biết lý do ngay đâu. Ba/mẹ ở đây với con.”
Vì sao: Bạn không đòi lý do hay giải pháp ngay. Con cảm thấy được an toàn để tiếp tục chia sẻ.
Con bật khóc, nói mình thấy trống rỗng dù không có chuyện gì xảy ra.
“Nhà mình đủ ăn đủ mặc, con buồn cái gì? Biết đủ đi.”
Vì sao: So sánh hoàn cảnh vật chất phủ nhận cảm xúc của con và khiến con thêm tội lỗi vì thấy mình “vô ơn”.
Con lo lắng bị điểm kém, cứ hỏi đi hỏi lại: “Nếu con thi rớt thì sao?”
“Ba/mẹ nghe thấy con lo. Mình viết ra điều đang lo và điều con làm được, rồi chọn một việc nhỏ để bắt đầu nhé.”
Vì sao: Trấn an lặp đi lặp lại thường làm lo âu tăng. Cách này gọi tên nỗi lo và chuyển sang hành động cụ thể, vừa sức.
Nhóm 3: Đưa con đi tìm sự giúp đỡ
Bạn nghĩ có thể cần gặp chuyên gia tâm lý nhưng ngại vì sợ bị gán là “có bệnh”.
“Chuyện trong nhà thì tự giải quyết, đừng để người ngoài biết, xấu hổ lắm.”
Vì sao: Ngại tìm giúp đỡ làm chậm điều trị. Con cũng học được rằng sức khỏe tinh thần là điều đáng xấu hổ.
Bạn quyết định đưa con đi gặp chuyên gia và cần nói với con.
“Gặp bác sĩ tâm lý cũng như đi khám khi bị sốt. Không có nghĩa là con yếu. Con muốn cùng chọn người nào?”
Vì sao: Giải thích rõ, xóa bỏ sự kỳ thị và cho con quyền tham gia chọn giúp con hợp tác hơn.
Con đã điều trị vài tháng và thấy khá hơn.
“Con khỏe rồi, mình dừng thuốc và ngưng gặp bác sĩ cho đỡ tốn.”
Vì sao: Tự ý ngưng thuốc hoặc trị liệu có thể làm bệnh tái phát, đôi khi nặng hơn.
Nhóm 4: Đồng hành lâu dài
Cả nhà đang chăm con hồi phục.
Bạn giữ nếp sinh hoạt đều: giờ ngủ, bữa ăn, đi dạo cùng con mỗi tối, không ép con “phải vui”.
Vì sao: Sự ổn định và hoạt động nhẹ là nền tảng của hồi phục. Không ép vui giúp con không phải giả vờ.
Bạn muốn hỏi kinh nghiệm nên kể tình trạng của con trong nhóm phụ huynh và họ hàng.
Bạn nhắn vào nhóm chung: “Con mình bị trầm cảm, mọi người có cách nào không?”
Vì sao: Thông tin nhạy cảm của con bị lan ra ngoài ý muốn có thể làm con xấu hổ, mất niềm tin.
Con có một ngày rất tệ sau nhiều tuần khá lên.
“Có ngày tệ là chuyện bình thường khi hồi phục. Ba/mẹ vẫn ở đây. Con muốn làm gì cho ngày hôm nay dễ chịu hơn?”
Vì sao: Hồi phục không đi thẳng một đường. Bạn giữ bình tĩnh, không xem đó là thất bại của con hay của mình.
Ghi nhớ
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn của chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy liên hệ chuyên gia ngay hoặc gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111.
← Xem các chủ đề khác về sức khỏe tinh thần tuổi vị thành niên