Bắt nạt học đường và trực tuyến
6 khung và nguyên tắc giúp cha mẹ nhận biết, lắng nghe và hành động khi con bị bắt nạt, là người bắt nạt hoặc chứng kiến. Bấm vào từng ô để lật và xem giải thích: là gì, cách làm, cần lưu ý gì.
Nhận biết và lắng nghe
Gọi tên các dạng bắt nạt và biết cách đáp lại khi con kể.
Nhận biết các dạng bắt nạt
Bắt nạt không chỉ là đánh nhau: còn có lời nói, quan hệ và mạng.
Nhận biết các dạng bắt nạt
Là gì
Bắt nạt là hành vi gây tổn thương lặp đi lặp lại, có sự chênh lệch quyền lực. Thường chia thành bốn dạng: thể chất (đánh, giật đồ), lời nói (chế giễu, đe dọa), quan hệ (cô lập, tung tin đồn) và trực tuyến (nhắn tin, đăng ảnh, lập nhóm chat nói xấu). Bắt nạt trực tuyến có thể xảy ra mọi lúc và lan nhanh.
Cách làm
- Học cách gọi tên từng dạng để nhận ra sớm.
- Để ý dấu hiệu ở con: không muốn đến trường, đau bụng đau đầu, mất đồ, vết bầm, tụt điểm, ngại cầm điện thoại, thu mình.
- Hỏi thăm nhẹ nhàng thường xuyên thay vì chờ con tự nói.
Lưu ý
Các dấu hiệu trên cũng có thể do nguyên nhân khác. Hãy quan sát và hỏi, không vội kết luận.
Câu đầu tiên khi con kể
Nghe, tin con và cảm ơn con đã nói.
Câu đầu tiên khi con kể
Là gì
Nhiều trẻ im lặng vì sợ bị mắng, sợ cha mẹ làm to chuyện hoặc cảm thấy xấu hổ. Phản ứng đầu tiên của cha mẹ quyết định con có tiếp tục kể hay không.
Cách làm
- Dừng việc đang làm, nghe hết, không ngắt lời.
- Nói: “Mẹ tin con. Cảm ơn con đã kể. Chuyện này không phải lỗi của con.”
- Hỏi con muốn cha mẹ giúp thế nào, và cùng quyết định bước tiếp theo.
Lưu ý
Tránh các câu như “sao con không đánh lại” hay “con cũng có lỗi”. Chúng làm con thôi không kể nữa.
Lưu bằng chứng, làm việc với nhà trường
Ghi lại sự việc và trình bày bình tĩnh, có theo dõi.
Lưu bằng chứng, làm việc với nhà trường
Là gì
Bằng chứng cụ thể giúp nhà trường và các bên xử lý nghiêm túc hơn. Mỗi trường có quy trình riêng, nên hãy hỏi trường về quy trình tiếp nhận và xử lý cụ thể.
Cách làm
- Ghi lại ngày giờ, địa điểm, người liên quan; chụp màn hình tin nhắn, bài đăng, giữ lại hình ảnh vết thương nếu có.
- Hẹn gặp giáo viên chủ nhiệm hoặc ban giám hiệu, trình bày sự việc bình tĩnh, hỏi quy trình và hướng xử lý.
- Hẹn thời điểm hỏi lại kết quả và theo dõi sau đó, đồng thời hỏi con cảm thấy an toàn hơn chưa.
Lưu ý
Không tự đến gặp hay mắng trẻ bắt nạt. Việc đó dễ làm sự việc phức tạp thêm.
Mọi vai trò và phục hồi
Người bắt nạt, người chứng kiến, phục hồi và hỗ trợ bên ngoài.
Khi con là người bắt nạt hoặc chứng kiến
Tìm hiểu nguyên nhân, hướng dẫn con cách giúp bạn an toàn.
Khi con là người bắt nạt hoặc chứng kiến
Là gì
Trẻ bắt nạt người khác cũng cần được giúp đỡ: có thể do bị tổn thương, bắt chước, muốn được nhóm chấp nhận hoặc thiếu kỹ năng giải quyết mâu thuẫn. Trẻ chứng kiến (bystander) cũng chịu áp lực: sợ bị trả đũa, không biết làm gì.
Cách làm
- Bình tĩnh nghe con, nói rõ hành vi gây tổn thương là không chấp nhận được nhưng con vẫn được yêu thương.
- Cùng con tìm nguyên nhân và cách sửa sai, ví dụ xin lỗi, bù đắp.
- Với con là người chứng kiến, hướng dẫn cách an toàn: không cổ vũ, hỗ trợ bạn bị bắt nạt, báo người lớn tin cậy.
Lưu ý
Đừng phủ nhận hoặc bênh con khi có bằng chứng. Phủ nhận khiến con học cách né tránh trách nhiệm.
Hỗ trợ phục hồi lòng tự trọng
Giúp con tìm lại cảm giác mình có giá trị và an toàn.
Hỗ trợ phục hồi lòng tự trọng
Là gì
Bị bắt nạt kéo dài có thể làm trẻ nghi ngờ bản thân và thu mình. Sự hiện diện ổn định của cha mẹ và các trải nghiệm tích cực giúp con dần lấy lại sự tự tin.
Cách làm
- Dành thời gian đều đặn bên con, nghe con mà không vội sửa.
- Khuyến khích hoạt động con yêu thích và các mối quan hệ lành mạnh: câu lạc bộ, thể thao, bạn thân.
- Ghi nhận cụ thể điểm mạnh và nỗ lực của con, không chỉ thành tích.
Lưu ý
Phục hồi cần thời gian. Đừng thúc con “quên đi” hay “mạnh mẽ lên”.
Khi nào cần chuyên gia hoặc pháp lý
Biết lúc nào cần thêm sự hỗ trợ từ bên ngoài.
Khi nào cần chuyên gia hoặc pháp lý
Là gì
Một số tình huống vượt quá khả năng xử lý trong gia đình và nhà trường: con có biểu hiện trầm cảm hoặc lo âu kéo dài, tự làm đau mình, bị bạo lực nghiêm trọng, bị đe dọa, tống tiền hoặc xâm hại.
Cách làm
- Nhờ bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi con buồn bã, mất ngủ, bỏ học, thu mình kéo dài.
- Khi có bạo lực nghiêm trọng, đe dọa hay xâm hại, báo cơ quan công an và gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111.
- Cần tư vấn pháp lý cụ thể, hãy hỏi luật sư hoặc cơ quan có thẩm quyền, không tự suy đoán.
Lưu ý
Nếu con có ý nghĩ tự làm hại bản thân hoặc nguy hiểm tức thì, gọi cấp cứu 115 và không để con một mình.