Áp lực học tập và thi cử tuổi teen
6 khung và nguyên tắc giúp cha mẹ đặt kỳ vọng vừa sức, nuôi tư duy phát triển, giữ lịch học có nghỉ, định hướng nghề cùng con và nhận ra lo âu thi cử. Bấm vào từng ô để lật và xem giải thích: là gì, cách làm, cần lưu ý gì.
Kỳ vọng và tư duy
Cách đặt kỳ vọng, nuôi tư duy phát triển và giữ lịch học cân bằng.
Kỳ vọng giúp con tiến lên
So con với chính con hôm qua, không so với bạn bè.
Kỳ vọng giúp con tiến lên
Là gì
Kỳ vọng vừa sức, dựa trên năng lực và sở thích của con, tạo động lực. Kỳ vọng quá cao hoặc so sánh với người khác dễ khiến con sợ thất bại và cảm thấy mình không đủ tốt.
Cách làm
- Cùng con đặt mục tiêu nhỏ, cụ thể, đo được so với chính con.
- Ghi nhận tiến bộ và nỗ lực, kể cả khi điểm chưa như mong muốn.
- Tránh dùng câu “con nhà người ta”; thay bằng câu hỏi “con cần mẹ giúp gì?”.
Lưu ý
Không dùng điểm số để thưởng phạt đơn thuần. Con dễ học vì điểm thay vì học để hiểu.
Tư duy phát triển (growth mindset)
Năng lực có thể nâng lên nhờ nỗ lực, chiến lược và sự giúp đỡ.
Tư duy phát triển (growth mindset)
Là gì
Khái niệm do nhà tâm lý Carol Dweck phát triển, trình bày trong sách “Mindset: The New Psychology of Success” (2006). Người có tư duy phát triển tin rằng khả năng có thể cải thiện nhờ học hỏi. Hiểu sai phổ biến: chỉ khen “cố gắng lên” là đủ. Chính Dweck lưu ý rằng khen nỗ lực mà không kèm chiến lược và hỗ trợ cụ thể thì chưa đủ.
Cách làm
- Khen quá trình cụ thể: cách con ôn, cách con kiên trì, cách con sửa lỗi.
- Khi con sai, hỏi: “Mình thử cách khác nào?” thay vì “sao con kém thế”.
- Cùng con rút kinh nghiệm từ bài làm chưa tốt và tìm sự trợ giúp phù hợp.
Lưu ý
Tư duy phát triển không có nghĩa ai cũng làm được mọi thứ. Mục đích là tiến bộ chứ không phải ép con vượt mọi giới hạn.
Lịch học có nghỉ và giấc ngủ
Lịch kín mít làm giảm hiệu quả và sức khỏe.
Lịch học có nghỉ và giấc ngủ
Là gì
Học tập hiệu quả cần xen kẽ nghỉ ngơi, vận động và ngủ đủ. Khuyến nghị đồng thuận của Hiệp hội Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (AASM, 2016) là trẻ 13 đến 18 tuổi nên ngủ 8 đến 10 giờ mỗi đêm. Thiếu ngủ kéo dài ảnh hưởng đến trí nhớ, tâm trạng và khả năng tập trung.
Cách làm
- Cùng con lập thời khóa biểu tuần, chừa giờ nghỉ, giờ vận động và giờ chơi.
- Giữ giờ ngủ ổn định, hạn chế thức khuya ôn bài kéo dài.
- Xem lại số buổi học thêm: có buổi nào con thật sự cần, buổi nào chỉ để cho yên tâm.
Lưu ý
Con liên tục mệt mỏi, cáu gắt hoặc đau đầu là tín hiệu để giảm tải, không phải dấu hiệu lười.
Hướng đi và sức khỏe
Định hướng nghề, nhận ra lo âu và quản lý thời gian học.
Định hướng nghề cùng con
Con là người quyết định chính, cha mẹ là người đồng hành.
Định hướng nghề cùng con
Là gì
Chọn ngành, chọn nghề là việc lớn. Khi con được tham gia và hiểu rõ mình thích gì, giỏi gì, con gắn bó hơn. Học nghề, học trung cấp hay học đại học đều là những con đường hợp lệ.
Cách làm
- Cho con trải nghiệm thực tế: nói chuyện với người làm nghề, tham quan, thử việc ngắn.
- Cùng con tìm hiểu thông tin ngành: nội dung công việc, yêu cầu, cơ hội, không chỉ mức lương.
- Chấp nhận con có thể đổi hướng; cùng đánh giá ưu nhược điểm từng lựa chọn.
Lưu ý
Cha mẹ có thể chia sẻ quan điểm nhưng không nên quyết định thay con hoặc coi thường lựa chọn học nghề.
Dấu hiệu lo âu thi cử cần hỗ trợ
Lo lắng nhẹ là bình thường, nhưng kéo dài và nặng cần giúp.
Dấu hiệu lo âu thi cử cần hỗ trợ
Là gì
Hồi hộp trước kỳ thi là phản ứng bình thường. Cần chú ý khi con mất ngủ kéo dài, đau bụng đau đầu không rõ nguyên nhân, hoảng sợ dữ dội, né tránh việc học hoặc nói những câu tuyệt vọng. Đây là dấu hiệu để tìm hỗ trợ, không phải để tự chẩn đoán.
Cách làm
- Lắng nghe con, ghi nhận cảm xúc: “Mẹ thấy con đang rất lo. Mẹ ở đây.”
- Giảm tải khi có thể, giữ nếp ăn ngủ và vận động nhẹ mỗi ngày.
- Nếu dấu hiệu kéo dài hoặc nặng, đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Lưu ý
Nếu con có ý nghĩ tự làm hại bản thân, không để con một mình, liên hệ chuyên gia ngay và gọi cấp cứu 115 khi nguy hiểm tức thì.
Quản lý thời gian học: chia nhỏ
Chia việc lớn thành bước nhỏ, học theo từng đợt ngắn.
Quản lý thời gian học: chia nhỏ
Là gì
Khối lượng ôn thi lớn dễ gây choáng ngợp. Chia nhỏ mục tiêu và học theo từng đợt tập trung ngắn xen nghỉ giúp con bắt đầu dễ hơn. Kỹ thuật Pomodoro do Francesco Cirillo đề xuất là một ví dụ: học tập trung một đợt ngắn, rồi nghỉ ngắn.
Cách làm
- Liệt kê việc cần ôn, chia thành các phần nhỏ làm được trong một buổi.
- Học theo đợt ngắn tập trung, nghỉ vài phút giữa các đợt, tắt thông báo điện thoại.
- Cuối tuần cùng xem lại: đã xong gì, vướng đâu, điều chỉnh kế hoạch.
Lưu ý
Mỗi con hợp một nhịp khác nhau. Hãy để con thử và tự điều chỉnh độ dài mỗi đợt.