Bộ từ điển năng lực › Chăm sóc bản thân & gia đình 4.3 › Đánh giá năng lực
Đánh giá năng lực Cân bằng công việc & cuộc sống
20 tiêu chí chia thành 4 nhóm, mỗi nhóm là một năng lực thành phần: Phân bổ thời gian cho công việc, gia đình, bản thân (4.3.1), Đặt ranh giới giữa công việc và đời sống cá nhân (4.3.2), Quản lý năng lượng & phòng ngừa kiệt sức (burnout) (4.3.3) và Duy trì sở thích & hoạt động tái tạo năng lượng (4.3.4). Với mỗi tiêu chí, chọn mức bạn đang đạt theo thang 4 mức dựa trên việc bạn thực sự làm trong khoảng 1 tháng gần đây.1 · Không biết: chưa biết hoặc chưa làm.
2 · Biết cơ bản: biết cách làm, làm được khi được nhắc hoặc với việc đơn giản.
3 · Tốt: làm đều đặn, đúng cách trong công việc hằng ngày.
4 · Xuất sắc: làm thành thạo cả khi khó và hướng dẫn được người khác.
Tổng điểm từ 20 đến 80, chia 4 cấp độCó kết quả riêng cho từng nhómBảng điểm luôn hiển thị bên phải
Nhóm 1: Phân bổ thời gian cho công việc, gia đình, bản thân (4.3.1)
5 tiêu chí, mỗi tiêu chí chọn một mức từ 1 đến 4.
1.1.Xác định ưu tiên cuộc sống
Biểu hiện cần quan sát
- Liệt kê các vai trò đang đảm nhận (nhân viên, vợ/chồng, cha/mẹ, con cái...).
- Xác định điều quan trọng nhất với mỗi vai trò.
- Nhận biết vai trò đang bị bỏ quên.
- Xác định mức cân bằng phù hợp giai đoạn hiện tại.
- Không so sánh cân bằng của mình với chuẩn của người khác.
1.2.Lập lịch tổng thể các vai trò
Biểu hiện cần quan sát
- Lập lịch tuần gồm cả thời gian làm việc, gia đình và bản thân.
- Đưa việc gia đình và việc cá nhân quan trọng vào lịch như một cam kết.
- Chừa thời gian trống cho việc phát sinh.
- Hạn chế xếp lịch làm việc chồng lên thời gian dành cho gia đình.
- Rà soát lịch cuối tuần để chuẩn bị tuần sau.
1.3.Bảo vệ thời gian cho gia đình và bản thân
Biểu hiện cần quan sát
- Dành thời gian không gián đoạn cho người thân (bữa ăn, trò chuyện, hoạt động chung).
- Giữ khoảng thời gian riêng cho bản thân mỗi tuần.
- Từ chối hoặc lùi việc không khẩn cấp ảnh hưởng thời gian này.
- Giữ cam kết với người thân như với cam kết công việc.
- Có mặt trọn vẹn khi ở bên gia đình, không xử lý việc riêng bằng điện thoại.
1.4.Điều chỉnh khi hoàn cảnh thay đổi
Biểu hiện cần quan sát
- Điều chỉnh phân bổ thời gian khi có con nhỏ, người ốm, thay đổi công việc.
- Thống nhất lại ưu tiên với người thân khi hoàn cảnh đổi.
- Chấp nhận có giai đoạn nghiêng về một vai trò, có kế hoạch bù lại.
- Rà soát định kỳ xem phân bổ còn phù hợp.
- Không để giai đoạn cao điểm kéo dài thành thói quen.
1.5.Phối hợp với gia đình và nơi làm việc
Biểu hiện cần quan sát
- Trao đổi với người thân về lịch và kỳ vọng của nhau.
- Cùng gia đình phân chia việc đưa đón, chăm sóc, việc nhà.
- Báo trước với người thân khi công việc ảnh hưởng kế hoạch chung.
- Trao đổi với quản lý về lịch làm việc linh hoạt khi cần.
- Tôn trọng thời gian cá nhân và gia đình của đồng nghiệp.
Nhóm 2: Đặt ranh giới giữa công việc và đời sống cá nhân (4.3.2)
5 tiêu chí, mỗi tiêu chí chọn một mức từ 1 đến 4.
2.1.Xác định ranh giới công việc – cá nhân
Biểu hiện cần quan sát
- Xác định giờ làm việc và giờ nghỉ của bản thân.
- Xác định loại việc có thể xử lý ngoài giờ và loại không.
- Nhận biết các tình huống thường làm ranh giới bị phá vỡ.
- Nhận biết hậu quả của việc không có ranh giới với sức khỏe và gia đình.
- Phân biệt ngoại lệ thực sự khẩn cấp với thói quen làm thêm.
2.2.Thực hiện ranh giới trong hằng ngày
Biểu hiện cần quan sát
- Kết thúc ngày làm việc bằng việc chốt danh sách việc cho ngày mai.
- Dừng làm việc vào giờ đã định, trừ khi có lý do chính đáng.
- Có nghi thức chuyển trạng thái từ công việc sang nghỉ ngơi (đi bộ, thay đồ, vận động).
- Không mang việc về nhà thường xuyên.
- Không để việc gia đình lấn vào giờ làm việc một cách không thống nhất.
2.3.Quản lý công nghệ và tin nhắn ngoài giờ
Biểu hiện cần quan sát
- Tắt hoặc tắt tiếng thông báo công việc ngoài giờ.
- Quy định rõ kênh liên lạc cho việc khẩn cấp.
- Không kiểm tra thư, tin nhắn công việc liên tục ngoài giờ.
- Hạn chế dùng chung thiết bị, tài khoản cá nhân và công việc.
- Tạo khoảng thời gian không dùng điện thoại cùng gia đình.
2.4.Trao đổi ranh giới với đồng nghiệp và quản lý
Biểu hiện cần quan sát
- Thông báo giờ làm việc và cách liên lạc cho đồng nghiệp.
- Trao đổi với quản lý về những yêu cầu ngoài giờ ảnh hưởng gia đình.
- Nói rõ khả năng và giới hạn khi nhận việc gấp.
- Thỏa thuận cách bù giờ khi phải làm ngoài giờ.
- Tôn trọng ranh giới thời gian của đồng nghiệp, không nhắn việc không khẩn cấp ngoài giờ.
2.5.Giữ ranh giới khi làm việc từ xa, đi công tác
Biểu hiện cần quan sát
- Duy trì khung giờ làm việc và nghỉ khi làm việc tại nhà.
- Có không gian làm việc tách biệt hoặc dấu hiệu rõ khi làm và khi nghỉ.
- Thỏa thuận với người thân về thời gian không bị làm phiền khi cần tập trung.
- Giữ liên lạc đều với gia đình khi đi công tác.
- Quay lại nhịp sinh hoạt bình thường sau chuyến công tác.
Nhóm 3: Quản lý năng lượng & phòng ngừa kiệt sức (burnout) (4.3.3)
5 tiêu chí, mỗi tiêu chí chọn một mức từ 1 đến 4.
3.1.Nhận biết mức năng lượng và dấu hiệu kiệt sức
Biểu hiện cần quan sát
- Theo dõi thời điểm trong ngày mình có năng lượng cao và thấp.
- Nhận biết dấu hiệu sớm của kiệt sức (mệt kéo dài, hoài nghi, giảm hiệu quả).
- Phân biệt mệt do thiếu nghỉ với mất động lực do quá tải kéo dài.
- Nhận biết việc, người, tình huống làm mình cạn năng lượng.
- Không bỏ qua tín hiệu của cơ thể để tiếp tục cố gắng.
3.2.Quản lý năng lượng thể chất và tinh thần hằng ngày
Biểu hiện cần quan sát
- Xếp việc cần tập trung vào thời điểm năng lượng cao.
- Nghỉ ngắn giữa các phiên làm việc dài.
- Xen kẽ công việc nặng và nhẹ trong ngày.
- Duy trì ăn, ngủ, vận động như nền tảng cho năng lượng.
- Làm một việc có ý nghĩa hoặc mang lại niềm vui mỗi ngày.
3.3.Giảm yếu tố gây kiệt sức
Biểu hiện cần quan sát
- Rà soát khối lượng việc và loại bỏ việc không cần thiết.
- Giao hoặc nhờ hỗ trợ phần việc có thể chia sẻ.
- Từ chối hoặc thương lượng lại yêu cầu vượt khả năng.
- Làm rõ kỳ vọng và tiêu chuẩn hoàn thành để tránh làm quá mức.
- Hạn chế đa nhiệm kéo dài.
3.4.Phục hồi khi đã có dấu hiệu kiệt sức
Biểu hiện cần quan sát
- Chủ động nghỉ phép hoặc nghỉ ngắn khi dấu hiệu rõ.
- Thông báo với quản lý và đề xuất điều chỉnh tải việc tạm thời.
- Giảm dần cường độ làm việc và phục hồi từng bước.
- Tìm hỗ trợ chuyên môn nếu tình trạng kéo dài.
- Tìm nguyên nhân gốc để không lặp lại.
3.5.Duy trì sự bền bỉ lâu dài
Biểu hiện cần quan sát
- Xây dựng nhịp làm việc có chu kỳ cao điểm và phục hồi.
- Duy trì nguồn năng lượng ngoài công việc (gia đình, sở thích, cộng đồng).
- Đặt kỳ vọng phù hợp về thành tích và tốc độ phát triển.
- Rà soát mức năng lượng định kỳ (hằng tháng hoặc quý).
- Hỗ trợ đồng nghiệp và người thân khi thấy dấu hiệu quá tải.
Nhóm 4: Duy trì sở thích & hoạt động tái tạo năng lượng (4.3.4)
5 tiêu chí, mỗi tiêu chí chọn một mức từ 1 đến 4.
4.1.Xác định hoạt động tái tạo năng lượng phù hợp
Biểu hiện cần quan sát
- Nêu được các hoạt động giúp mình thư giãn và hồi phục.
- Phân biệt hoạt động tái tạo thật sự với hoạt động chỉ giết thời gian.
- Chọn hoạt động phù hợp tài chính, thời gian và thể trạng.
- Thử hoạt động mới để tìm điều phù hợp.
- Cân đối hoạt động chủ động và hoạt động nghỉ ngơi thụ động.
4.2.Dành thời gian đều đặn cho sở thích
Biểu hiện cần quan sát
- Xếp lịch cố định cho sở thích trong tuần hoặc tháng.
- Bảo vệ thời gian này như một cuộc hẹn quan trọng.
- Duy trì ở phiên bản nhỏ khi bận thay vì bỏ hoàn toàn.
- Không cảm thấy có lỗi khi dành thời gian cho bản thân.
- Ghi nhận tác động của hoạt động lên tâm trạng và năng lượng.
4.3.Kết nối xã hội và trải nghiệm mới
Biểu hiện cần quan sát
- Giữ liên lạc và gặp gỡ bạn bè, người thân đều đặn.
- Tham gia nhóm, câu lạc bộ theo sở thích.
- Thử trải nghiệm mới như đi du lịch, học kỹ năng mới.
- Dành thời gian ở thiên nhiên hoặc không gian yên tĩnh.
- Tham gia hoạt động cộng đồng, thiện nguyện nếu phù hợp.
4.4.Tận hưởng thời gian nghỉ thật sự
Biểu hiện cần quan sát
- Tạm gác công việc hoàn toàn khi nghỉ phép hoặc cuối tuần.
- Bàn giao việc cần thiết trước khi nghỉ để yên tâm.
- Hạn chế kiểm tra thư và tin nhắn công việc khi nghỉ.
- Lên kế hoạch nghỉ phép hợp lý trong năm.
- Quay lại làm việc sau nghỉ với kế hoạch rõ ràng.
4.5.Chia sẻ hoạt động tái tạo với gia đình
Biểu hiện cần quan sát
- Cùng gia đình chọn hoạt động chung mọi người đều thích.
- Dành ngày hoặc buổi chung cho gia đình mỗi tuần hoặc tháng.
- Tôn trọng sở thích và thời gian riêng của từng thành viên.
- Cân đối chi phí giải trí với ngân sách gia đình.
- Lưu giữ kỷ niệm chung của gia đình.
Đây là bài tự đánh giá nhanh để nhìn lại cách bạn cân bằng công việc và cuộc sống, không phải bài kiểm tra năng lực chính thức hay lời khuyên về sức khỏe. Tự đánh giá thường cao hơn thực tế; để kết quả sát hơn, bạn có thể nhờ người thân hoặc đồng nghiệp từng làm việc cùng bạn chấm cùng bộ tiêu chí rồi so sánh. Nếu bạn mệt mỏi kéo dài, hãy tìm hỗ trợ từ chuyên gia y tế hoặc tâm lý. Bộ tiêu chí dựa trên khung hành vi của 4 năng lực thành phần, chưa phải thang đo chuẩn hoá đã kiểm định.
THÀNH VIÊN THƯ VIỆN NHÂN SỰ
Muốn tìm hiểu thêm các năng lực khác?
Đăng ký thành viên Thư viện nhân sự để dùng bộ năng lực đầy đủ về công việc và cuộc sống, kèm bài test tự đánh giá cho từng năng lực.