Rối loạn ăn uống và hình ảnh cơ thể
12 tình huống thường gặp, chia theo 4 nhóm, từ góc nhìn của cha mẹ. Với mỗi tình huống, bạn đoán thử cách phản ứng là đúng hay sai, rồi lật xem đáp án và cách làm tốt hơn.
Nhóm 1: Bình luận về ngoại hình
Con gái dậy thì, lên vài ký.
“Dạo này con béo lên rồi đấy, ăn ít thôi kẻo xấu.”
Vì sao: Bình luận về cân nặng, dù thiện ý, là yếu tố nguy cơ hàng đầu cho ăn kiêng cực đoan và rối loạn ăn uống.
Con nói: “Con xấu quá, con ghét cơ thể mình.”
“Nghe con không hài lòng về cơ thể mình, ba/mẹ thấy buồn. Con nghĩ vậy từ khi nào? Giá trị của con không nằm ở ngoại hình.”
Vì sao: Bạn ghi nhận cảm xúc, tìm hiểu nguồn gốc (mạng xã hội, bạn bè) và nhấn mạnh giá trị của con.
Bạn thường than mình béo, ăn kiêng liên tục và chê ngoại hình người khác trước mặt con.
Bạn tin đó chỉ là chuyện người lớn, con không để ý.
Vì sao: Con học từ những gì cha mẹ nói và làm về cơ thể và đồ ăn.
Nhóm 2: Chuyện ăn uống hằng ngày
Cả nhà cần xây thói quen ăn uống lành mạnh.
Bữa cơm gia đình đều đặn, không ép ăn hết, không coi đồ ngọt là phần thưởng hay hình phạt.
Vì sao: Không gán đạo đức cho đồ ăn (“ngoan/hư”) giúp con có mối quan hệ lành mạnh với ăn uống.
Con bỏ dở bữa cơm, ăn rất ít.
“Ăn hết đi! Không hết thì không được rời bàn!”
Vì sao: Ép ăn làm bữa cơm thành trận chiến và có thể làm tình trạng nặng hơn.
Con quyết định ăn chay vì lý do sức khỏe.
Bạn nghe con, cùng tìm hiểu cách ăn chay đủ dinh dưỡng, và theo dõi sức khỏe nhẹ nhàng.
Vì sao: Tôn trọng lựa chọn nhưng vẫn quan tâm, đồng thời giúp phát hiện sớm nếu đó là “cái cớ” hạn chế ăn.
Nhóm 3: Dấu hiệu đáng lo
Con sụt cân nhanh, vào nhà vệ sinh ngay sau bữa ăn, luôn nói mình “no rồi”.
Bạn nghĩ “chắc con chỉ ăn kiêng cho đẹp, tự khắc ổn” và chờ xem.
Vì sao: Rối loạn ăn uống cần can thiệp sớm. Chờ đợi làm giảm cơ hội hồi phục.
Bạn lo lắng về hành vi ăn uống của con.
“Ba/mẹ để ý mấy tuần nay con ăn ít và hay vào nhà vệ sinh sau bữa. Ba/mẹ lo cho sức khỏe của con. Mình cùng đi khám nhé?”
Vì sao: Nêu quan sát cụ thể bằng giọng quan tâm, không buộc tội, kèm hành động rõ ràng là đi khám.
Con được chẩn đoán rối loạn ăn uống, bạn muốn kiểm soát mọi thứ.
Bạn cân con mỗi ngày, ghi calo, canh từng miếng ăn.
Vì sao: Giám sát ám ảnh làm tăng căng thẳng và làm con giấu diếm nhiều hơn.
Nhóm 4: Đồng hành hồi phục
Bạn cảm thấy tội lỗi vì nghĩ mình gây ra bệnh của con.
Bạn tìm hiểu về rối loạn ăn uống, không đổ lỗi cho con hay bản thân, và tham gia liệu pháp gia đình.
Vì sao: Rối loạn ăn uống do nhiều yếu tố. Gia đình là nguồn lực quan trọng nhất cho hồi phục.
Con đang hồi phục và cân nặng bắt đầu tăng.
“Trông con khỏe ra, mập lên nhìn dễ thương đấy!”
Vì sao: Khen “mập lên” dù thiện ý có thể kích hoạt nỗi sợ tăng cân và phá vỡ tiến trình hồi phục.
Cả nhà muốn giữ nhịp hồi phục của con.
Bạn giữ bữa ăn theo giờ, khen sự nỗ lực và những điều con giỏi ngoài ngoại hình, và bám sát hướng dẫn của chuyên gia.
Vì sao: Cấu trúc bữa ăn và sự công nhận giá trị ngoài ngoại hình là hai trụ cột của hồi phục.
Ghi nhớ
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn của chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy liên hệ chuyên gia ngay hoặc gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111.
← Xem các chủ đề khác về sức khỏe tinh thần tuổi vị thành niên