Tự làm đau bản thân và ý nghĩ tự tử
12 tình huống thường gặp, chia theo 4 nhóm, từ góc nhìn của cha mẹ. Với mỗi tình huống, bạn đoán thử cách phản ứng là đúng hay sai, rồi lật xem đáp án và cách làm tốt hơn.
Nhóm 1: Nhận ra tín hiệu cảnh báo
Bạn thấy những vết xước hoặc vết thương lạ trên tay con, con che đi.
“Con làm cái trò gì thế? Muốn dọa ba mẹ à? Xấu hổ chưa!”
Vì sao: Quát mắng khiến con giấu kỹ hơn và có thể tự làm đau nhiều hơn để đối phó với xấu hổ.
Con bất ngờ cho đồ yêu thích, nói những lời từ biệt lạ và trở nên trầm lặng.
Bạn ngồi xuống hỏi thẳng, nhẹ nhàng: “Ba/mẹ thấy con có vẻ rất nặng lòng. Con có đang nghĩ đến chuyện tự làm hại mình không?”
Vì sao: Hỏi trực tiếp không gieo ý nghĩ vào đầu con, mà thường làm con nhẹ nhõm vì có người dám hỏi. Đó là bước bảo vệ quan trọng.
Con nói “Con muốn chết” khi cãi nhau.
Bạn nghĩ con chỉ nói để được chú ý nên phớt lờ và đi làm việc khác.
Vì sao: Mọi lời nói về cái chết đều cần được xem nghiêm túc, dù động cơ là gì. Bỏ qua có thể làm con thấy đơn độc hơn.
Nhóm 2: Khi con nói ra
Con thú nhận rằng đã nhiều lần tự làm đau bản thân.
“Cảm ơn con đã tin ba/mẹ và dám nói. Ba/mẹ không giận. Mình sẽ cùng tìm người giúp con nhé.”
Vì sao: Bạn ghi nhận sự can đảm, không phán xét, và hứa hướng tới giúp đỡ thay vì trừng phạt.
Nghe con kể, bạn choáng váng và bật khóc nức nở.
“Con làm ba mẹ đau lòng quá! Con muốn ba mẹ sống sao đây?”
Vì sao: Đặt gánh nặng cảm xúc của người lớn lên con khiến con thêm tội lỗi và giấu chuyện lần sau.
Con có vẻ đang nghĩ đến chuyện tự tử.
“Con có đang nghĩ đến chuyện tự tử không?” Bạn hỏi thẳng, rồi lắng nghe hết mà không ngắt lời hay phán xét.
Vì sao: Nghe hết giúp bạn đánh giá mức độ nguy hiểm và cho con thấy cảm xúc của mình có chỗ để nói ra.
Nhóm 3: Sau khi phát hiện
Sau khi biết chuyện, bạn tịch thu mọi thứ, canh chừng con suốt và không nói gì thêm.
“Từ nay ba mẹ theo dõi con 24/7, không được đi đâu, không nói chuyện gì nữa.”
Vì sao: Kiểm soát mà thiếu kết nối làm con thấy bị trừng phạt và bị nhìn như một vấn đề cần xử lý.
Con đang có ý nghĩ tự làm hại mình và bạn cần giữ an toàn cho con trong nhà.
Bạn cất thuốc và vật dụng nguy hiểm, không để con một mình lúc căng thẳng, và liên hệ chuyên gia ngay. Ở Việt Nam có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí); nếu nguy hiểm tức thời, gọi cấp cứu 115.
Vì sao: Giảm tiếp cận phương tiện và có người ở bên là hai biện pháp bảo vệ được chứng minh hiệu quả.
Vài tuần sau con ổn hơn.
Bạn coi như chưa có gì xảy ra và không nhắc lại nữa cho con đỡ nghĩ.
Vì sao: Im lặng có thể khiến con hiểu chuyện này là điều cấm nói và tự cô lập lại.
Nhóm 4: Giữ an toàn lâu dài
Bạn muốn có sự chuẩn bị nếu con có ngày khủng hoảng.
Bạn cùng con lập “kế hoạch an toàn”: dấu hiệu báo động, việc con làm để dịu lại, người con có thể gọi, số điện thoại chuyên gia và các số 111/115.
Vì sao: Kế hoạch viết sẵn giúp cả nhà bình tĩnh hơn khi khủng hoảng và cho con cảm giác chủ động.
Con lại có một ngày rất tệ sau thời gian khá hơn.
“Lại nữa à? Ba mẹ tưởng con khỏi rồi chứ!”
Vì sao: Trách móc khiến con tin mình là gánh nặng và ngừng báo tín hiệu.
Bạn kiệt sức sau nhiều tháng đồng hành cùng con.
Bạn tìm hỗ trợ cho chính mình: trò chuyện với chuyên gia, nhóm phụ huynh cùng hoàn cảnh, và nhờ người thân đỡ đần.
Vì sao: Cha mẹ được chăm sóc mới đồng hành được lâu dài. Đây không phải sự ích kỷ.
Ghi nhớ
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn của chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy liên hệ chuyên gia ngay hoặc gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111.
← Xem các chủ đề khác về sức khỏe tinh thần tuổi vị thành niên