Tự làm đau bản thân và ý nghĩ tự tử ở tuổi teen
6 nguyên tắc giúp cha mẹ hiểu, hỏi thẳng một cách an toàn, cùng con lập kế hoạch an toàn và biết tìm nguồn lực khẩn cấp. Nếu con đang gặp nguy hiểm, hãy gọi 115 ngay. Bấm vào từng ô để lật và xem giải thích: là gì, cách làm, cần lưu ý gì.
Hiểu và hỏi thẳng
Hiểu bản chất hành vi, cách hỏi an toàn và lời nói phù hợp.
Hiểu hành vi tự làm đau
Thường là cách con đối phó với cảm xúc quá sức, không phải để gây chú ý.
Hiểu hành vi tự làm đau
Là gì
Nhiều trẻ tự làm đau mình để đối phó với cảm xúc dồn nén mà chưa biết cách nói ra. Hành vi này cần được nghiêm túc đón nhận và đánh giá bởi chuyên gia, vì có thể đi cùng nguy cơ về sau. Hiểu như vậy giúp cha mẹ bớt giận, bớt sợ và bớt quy chụp.
Cách làm
- Giữ bình tĩnh, nói với con rằng bạn thương con và muốn hiểu con đang trải qua điều gì.
- Tránh chất vấn, mắng hoặc đe dọa, vì điều đó thường khiến con giấu kỹ hơn.
- Liên hệ chuyên gia sức khỏe tâm thần để đánh giá, kể cả khi con nói “con không sao”.
Lưu ý
Không nên coi là “chiêu gây chú ý”. Dù mục đích là gì, con vẫn đang cần được giúp.
Hỏi thẳng với QPR
Question, Persuade, Refer: hỏi, thuyết phục tìm giúp đỡ, kết nối chuyên gia.
Hỏi thẳng với QPR
Là gì
QPR là chương trình đào tạo cộng đồng do Paul Quinnett xây dựng, gồm ba bước: Hỏi (Question), Thuyết phục (Persuade), Giới thiệu (Refer). Hỏi thẳng và nhẹ nhàng về ý nghĩ tự tử không làm tăng nguy cơ, mà giúp con có cơ hội nói ra.
Cách làm
- Hỏi trực tiếp, giọng ấm: “Con có đang nghĩ đến chuyện không muốn sống nữa không?”
- Lắng nghe, ở bên con, và thuyết phục con chấp nhận sự giúp đỡ, đừng hứa giữ bí mật hoàn toàn.
- Kết nối ngay với chuyên gia hoặc cấp cứu. Nếu có nguy hiểm trước mắt, gọi 115 và không để con ở một mình.
Lưu ý
Cha mẹ không cần là chuyên gia để hỏi. Mục tiêu là giữ an toàn và đưa con đến đúng người giúp.
Điều nên và không nên nói
Lời nói ban đầu có thể mở ra hoặc đóng lại cuộc trò chuyện.
Điều nên và không nên nói
Là gì
Phản ứng đầu tiên của cha mẹ rất quan trọng với việc con có tiếp tục tin tưởng chia sẻ hay không. Những câu như trách móc, hoảng hốt hoặc làm nhẹ vấn đề thường khiến con thấy mình là gánh nặng, nên im lặng.
Cách làm
- Nên nói: “Cảm ơn con đã nói với bố mẹ. Bố mẹ ở đây và sẽ cùng con tìm cách.”
- Tránh: “Con làm vậy là ích kỷ”, “Con nghĩ đến bố mẹ chưa?” hoặc “Chuyện nhỏ thôi mà”.
- Tự chăm sóc bản thân và tìm người hỗ trợ cho chính mình để bạn đủ vững cho con.
Lưu ý
Cảm xúc của cha mẹ như sợ hãi, tội lỗi rất thật. Hãy chia sẻ với người lớn khác, không đặt gánh nặng đó lên con.
Giữ an toàn và đồng hành
Kế hoạch an toàn, môi trường trong nhà và nguồn lực khẩn cấp.
Kế hoạch an toàn
Bản kế hoạch viết sẵn cùng chuyên gia, dùng khi cơn khủng hoảng đến.
Kế hoạch an toàn
Là gì
Safety Planning Intervention do Barbara Stanley và Gregory Brown xây dựng: một danh sách cá nhân hóa gồm dấu hiệu cảnh báo, việc con có thể tự làm, người và nơi giúp xao nhãng, người có thể nhờ giúp, chuyên gia liên hệ và cách giữ môi trường an toàn. Kế hoạch nên được lập cùng chuyên gia.
Cách làm
- Cùng con viết ra dấu hiệu báo động và những việc con thấy giúp mình dịu lại.
- Liệt kê người tin cậy và số điện thoại của bác sĩ, chuyên gia, cùng 115 khi khẩn cấp.
- Để kế hoạch ở nơi dễ thấy, xem lại định kỳ cùng con và chuyên gia.
Lưu ý
Kế hoạch an toàn bổ trợ cho điều trị, không thay thế. Con nên là người chủ động tham gia viết.
Giữ môi trường trong nhà an toàn
Giảm khả năng tiếp cận vật dụng nguy hiểm khi con có nguy cơ.
Giữ môi trường trong nhà an toàn
Là gì
Trong giai đoạn con có dấu hiệu nguy cơ, cha mẹ nên giảm khả năng con tiếp cận những vật dụng nguy hiểm trong nhà. Việc này tạo thêm thời gian và khoảng cách trong lúc cảm xúc quá tải, và được các chương trình phòng ngừa khuyến nghị.
Cách làm
- Hỏi chuyên gia điều gì nên cất khóa trong nhà bạn, như thuốc men và các vật dụng nguy hiểm khác.
- Giữ các vật đó ngoài tầm với của con, khóa cẩn thận, người lớn quản lý.
- Giải thích với con đây là cách bảo vệ nhau tạm thời, không phải trừng phạt, và vẫn giữ kết nối chứ không chỉ canh chừng.
Lưu ý
Cất vật dụng không thay cho trò chuyện và tìm chuyên gia. Cần cả hai.
Nguồn lực khẩn cấp và phục hồi
Biết gọi ai ngay và đồng hành lâu dài sau cơn khủng hoảng.
Nguồn lực khẩn cấp và phục hồi
Là gì
Khi con có nguy cơ ngay lập tức, gọi 115 hoặc đưa con đến cơ sở cấp cứu gần nhất và không để con một mình. Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 hoạt động để tiếp nhận và hỗ trợ các vấn đề liên quan đến trẻ em. Sau khủng hoảng, giai đoạn phục hồi cần thời gian và sự kiên nhẫn.
Cách làm
- Ghi sẵn số 115, 111 và liên hệ bác sĩ hoặc chuyên gia của con ở nơi dễ thấy.
- Sau cơn khủng hoảng, giữ nhịp sinh hoạt ổn định, nhắc đến chuyện này khi con sẵn sàng thay vì im lặng hoàn toàn.
- Nếu con có lúc khó khăn trở lại, xem đó là một phần của hành trình, không trách móc, và liên hệ lại chuyên gia.
Lưu ý
Cha mẹ cũng cần hỗ trợ. Hãy tìm nhóm hoặc chuyên gia hỗ trợ cho chính mình.