Ảnh hưởng của biến cố gia đình
6 nguyên tắc giúp cha mẹ đồng hành cùng con tuổi teen khi gia đình có ly hôn, mất mát hoặc khó khăn lớn. Bấm vào từng ô để lật và xem giải thích: là gì, cách làm, cần lưu ý gì.
Nói chuyện và giữ nhịp sống
Nói rõ, giữ nếp và cho con chỗ để buồn.
Nói thật, vừa sức với con
Cho con biết sự thật cần thiết, bằng lời đơn giản và đúng lúc.
Nói thật, vừa sức với con
Là gì
Khi gia đình có biến động như ly hôn hay khó khăn tài chính, trẻ thường cảm nhận được dù không ai nói. Giấu hoàn toàn dễ làm con tự đoán và lo hơn. Nói thật vừa sức nghĩa là chia sẻ điều con cần biết, bỏ chi tiết người lớn chưa cần chia sẻ.
Cách làm
- Chọn thời điểm yên tĩnh, nếu được thì cả hai cha mẹ cùng nói, không đổ lỗi cho nhau.
- Nói ngắn gọn điều gì đang xảy ra, điều gì thay đổi, điều gì vẫn giữ nguyên.
- Nhấn mạnh đây không phải lỗi của con và con vẫn được cha mẹ yêu thương.
Lưu ý
Con có thể hỏi lại nhiều lần và phản ứng muộn. Hãy kiên nhẫn trả lời, kể cả khi bạn chưa có hết đáp án.
Giữ nếp sinh hoạt ổn định
Những thói quen quen thuộc giúp con thấy mọi thứ vẫn có chỗ dựa.
Giữ nếp sinh hoạt ổn định
Là gì
Khi mọi thứ lớn thay đổi, những điều nhỏ lặp lại như giờ ăn, giờ ngủ, việc nhà, buổi học thêm, buổi đi chơi cuối tuần giúp con có cảm giác an toàn và dự đoán được. Với tuổi teen, giữ nếp sinh hoạt cũng giúp con tập trung học và giữ liên lạc với bạn bè.
Cách làm
- Liệt kê những thói quen có thể giữ nguyên và ưu tiên giữ chúng.
- Báo trước những thay đổi không tránh được, như chuyển nhà hay đổi lịch đón con.
- Giữ các sinh hoạt con yêu thích như câu lạc bộ, thể thao, gặp bạn.
Lưu ý
Giữ nếp không có nghĩa là bắt con “bình thường như chưa có chuyện gì”. Con vẫn cần thời gian và chỗ để buồn.
Nói về mất mát và để tang cùng con
Nỗi đau của tuổi teen có thể lộ ra bằng giận dữ, im lặng hoặc vẫn đi chơi như thường.
Nói về mất mát và để tang cùng con
Là gì
Trẻ vị thành niên có thể đau buồn khác người lớn: buồn rồi lại cười, tức giận, thu mình, hoặc than đau bụng. Các mô hình như năm giai đoạn của Kübler-Ross nhiều người biết, nhưng không phải ai cũng đi qua theo thứ tự hay đủ các giai đoạn đó. Mỗi con có nhịp riêng.
Cách làm
- Gọi tên mất mát một cách thẳng thắn, dùng đúng từ như “mất”, “ly hôn”.
- Mời con chia sẻ, nhưng không ép. Bạn cũng có thể cho con thấy bạn buồn.
- Cùng làm một nghi thức nhỏ nếu con muốn, như viết thư, xem ảnh, thắp nén hương.
Lưu ý
Nếu nỗi buồn kéo dài, ảnh hưởng rõ đến ăn ngủ, học tập hoặc con nói đến việc không muốn sống, cần gặp chuyên gia sớm.
Bảo vệ và tìm hỗ trợ
Giữ con ngoài xung đột và biết khi nào cần thêm sự giúp đỡ.
Không kéo con vào xung đột người lớn
Con không phải là người đưa tin, trọng tài hay chỗ để than phiền.
Không kéo con vào xung đột người lớn
Là gì
Khi cha mẹ bất hòa, con dễ rơi vào thế kẹt ở giữa: phải chọn phe, mang lời nhắn hoặc nghe chuyện người lớn. Điều này tạo áp lực trung thành và lo âu, kể cả khi con không nói ra. Bảo vệ con khỏi xung đột là một cách yêu thương cụ thể.
Cách làm
- Không nói xấu người kia trước mặt con và không nhờ con chuyển lời.
- Tìm người lớn khác để tâm sự, như bạn bè, người thân hoặc chuyên gia.
- Cho phép con yêu thương cả hai phía mà không thấy có lỗi.
Lưu ý
Trường hợp có bạo lực hay đe dọa an toàn, ưu tiên bảo vệ con và liên hệ hỗ trợ ngay: 111 (bảo vệ trẻ em), 115 khi nguy cấp.
Tìm thêm người lớn tin cậy cho con
Con cần thêm một vài người để tin, ngoài cha mẹ đang bận rộn và căng thẳng.
Tìm thêm người lớn tin cậy cho con
Là gì
Cha mẹ đang chịu biến cố thường ít sức cho con. Những người lớn ổn định khác như ông bà, cô chú, thầy cô, huấn luyện viên có thể là chỗ dựa. Có ít nhất một người lớn con tin tưởng thường là yếu tố bảo vệ quan trọng cho trẻ.
Cách làm
- Hỏi con có người lớn nào con thấy thoải mái để chia sẻ.
- Báo cho giáo viên hoặc tư vấn học đường biết hoàn cảnh nếu con đồng ý.
- Duy trì liên lạc đều với người thân tích cực.
Lưu ý
Chọn người tôn trọng con và không đưa con vào xung đột. Tôn trọng việc con muốn giữ riêng điều gì.
Dấu hiệu cần chuyên gia và chăm sóc bản thân
Biết khi nào cần nhờ giúp và giữ sức để đồng hành lâu dài.
Dấu hiệu cần chuyên gia và chăm sóc bản thân
Là gì
Sau biến cố, một thời gian buồn, cáu hoặc xáo trộn giấc ngủ là phản ứng thường gặp. Cần gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ khi các thay đổi kéo dài, nặng dần hoặc ảnh hưởng nhiều mặt cuộc sống. Cha mẹ cũng cần được hỗ trợ để có sức giúp con.
Cách làm
- Chú ý các dấu hiệu như bỏ học, mất ngủ kéo dài, thu mình hoàn toàn, tự làm đau bản thân, nói đến chuyện chết.
- Liên hệ chuyên gia hoặc tư vấn học đường sớm, không chờ con “tự qua”.
- Dành thời gian nghỉ, ngủ, nhờ người thân hỗ trợ và tìm hỗ trợ cho chính bạn.
Lưu ý
Nếu con có ý định tự tử hoặc tự làm hại, gọi 115 hoặc đưa con đến cơ sở y tế ngay. Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em: 111.