Nền tảng an toàn lao động: quyền, nghĩa vụ & văn hóa an toàn
6 nguyên tắc nền tảng giúp người lao động và doanh nghiệp hiểu rõ quyền, nghĩa vụ và cách xây dựng văn hóa an toàn. Bấm vào từng ô để lật và xem giải thích: là gì, cách làm, cần lưu ý gì.
Pháp lý nền tảng
Quyền và nghĩa vụ của người lao động và doanh nghiệp.
Quyền và nghĩa vụ của người lao động
An toàn là quyền được bảo vệ và cũng là nghĩa vụ phối hợp.
Quyền và nghĩa vụ của người lao động
Là gì
Theo Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015, người lao động có quyền làm việc trong điều kiện an toàn, được huấn luyện, được biết mối nguy và được trang bị phương tiện bảo vệ cá nhân. Đồng thời họ có nghĩa vụ chấp hành nội quy, sử dụng đúng PPE và báo kịp thời nguy cơ.
Cách làm
- Nắm rõ nội quy và quy trình an toàn tại vị trí mình làm.
- Sử dụng đúng PPE và thiết bị an toàn được cấp.
- Báo ngay cho người quản lý khi thấy nguy cơ hay sự cố.
Lưu ý
Luật áp dụng cho mọi nơi làm việc có người lao động, kể cả văn phòng. Nên đối chiếu văn bản pháp luật hiện hành khi cần chi tiết.
Trách nhiệm của doanh nghiệp
Người sử dụng lao động phải chủ động tạo điều kiện làm việc an toàn.
Trách nhiệm của doanh nghiệp
Là gì
Doanh nghiệp có trách nhiệm đảm bảo nơi làm việc an toàn, huấn luyện người lao động, trang bị phương tiện bảo vệ cá nhân, ghi nhận và khai báo tai nạn lao động theo quy định. Trách nhiệm này thuộc về người đứng đầu và lan xuống từng cấp quản lý, không chỉ riêng bộ phận an toàn.
Cách làm
- Phân công rõ người phụ trách an toàn ở từng cấp.
- Bố trí ngân sách cho huấn luyện, thiết bị và kiểm tra.
- Ghi nhận, điều tra và báo cáo mọi sự cố, tai nạn theo quy định.
Lưu ý
Giao hết cho một phòng ban là cách hiểu sai thường gặp. HSE hỗ trợ chuyên môn, nhưng quản lý trực tiếp mới là người ở gần mối nguy nhất.
Hành động tại hiện trường
Khi thấy nguy cơ thì làm gì và báo cho ai.
Quyền từ chối khi thấy rõ nguy cơ
Được dừng việc hoặc rời nơi làm việc khi nguy cơ nghiêm trọng, nhưng phải báo ngay.
Quyền từ chối khi thấy rõ nguy cơ
Là gì
Luật cho phép người lao động từ chối làm công việc hoặc rời nơi làm việc khi thấy rõ nguy cơ xảy ra tai nạn đe dọa nghiêm trọng tính mạng hay sức khỏe của mình, với điều kiện báo ngay cho người quản lý trực tiếp. Việc từ chối này không bị coi là vi phạm kỷ luật lao động.
Cách làm
- Rời khỏi vị trí nguy hiểm và nói rõ nguy cơ cụ thể.
- Báo ngay cho người quản lý trực tiếp, cảnh báo người xung quanh.
- Chỉ quay lại khi nguy cơ đã được xử lý và xác nhận an toàn.
Lưu ý
Quyền này dành cho nguy cơ rõ ràng, không phải để tránh việc vì lý do khác. Doanh nghiệp cần xử lý nghiêm túc để công nhân tin tưởng.
Báo cáo nguy cơ không sợ bị trù dập
Thông tin về nguy cơ chỉ đến nếu người báo thấy an toàn khi nói.
Báo cáo nguy cơ không sợ bị trù dập
Là gì
Nhiều tai nạn nặng có dấu hiệu báo trước mà không ai nói ra vì sợ bị mắng, bị phạt hoặc cho là phiền. Một kênh báo cáo dễ dùng, bảo vệ người báo và có hồi đáp rõ ràng sẽ giúp doanh nghiệp biết sớm vấn đề trước khi xảy ra thương tích.
Cách làm
- Có kênh báo cáo đơn giản, như họp đầu ca, mẫu giấy hay mã QR.
- Cảm ơn người báo và không xử phạt vì họ nói ra.
- Phản hồi kết quả xử lý để họ thấy việc báo có tác dụng.
Lưu ý
Nếu báo cáo xong không ai xử lý hoặc người báo bị phiền hà, kênh sẽ nhanh chóng bị bỏ.
Văn hóa an toàn
Nhìn tai nạn như lỗi hệ thống và vai trò của lãnh đạo.
Tai nạn là lỗi hệ thống, không chỉ lỗi cá nhân
Tai nạn thường xảy ra khi nhiều lớp phòng vệ cùng có lỗ hổng.
Tai nạn là lỗi hệ thống, không chỉ lỗi cá nhân
Là gì
Mô hình “Swiss cheese” (lát phô mai Thụy Sĩ) của James Reason mô tả mỗi lớp phòng vệ như một lát có lỗ hổng. Tai nạn xảy ra khi các lỗ hổng ở nhiều lớp cùng thẳng hàng. Vì vậy chỉ trách người cuối cùng thao tác sẽ bỏ sót các lỗ hổng sâu hơn về quy trình, đào tạo, thiết bị và quản lý.
Cách làm
- Sau sự cố, hỏi “điều gì cho phép việc này xảy ra” trước khi hỏi “ai sai”.
- Rà soát cả quy trình, đào tạo, thiết bị và giám sát.
- Sửa nguyên nhân gốc và theo dõi xem đã khắc phục thật chưa.
Lưu ý
Không có nghĩa là bỏ qua trách nhiệm cá nhân. Hành vi cố ý vi phạm vẫn cần xử lý công bằng, nhưng không dừng ở đó.
Lãnh đạo dẫn dắt văn hóa an toàn
Công nhân nhìn hành động của lãnh đạo nhiều hơn khẩu hiệu.
Lãnh đạo dẫn dắt văn hóa an toàn
Là gì
Văn hóa an toàn là cách mọi người nghĩ và làm về an toàn khi không có ai giám sát. Nó hình thành từ những gì lãnh đạo làm nhất quán: tuân thủ quy định, dành nguồn lực, ưu tiên an toàn khi có xung đột với sản lượng, và đón nhận thông tin xấu một cách bình tĩnh.
Cách làm
- Tự tuân thủ quy định, kể cả khi đi qua xưởng một lúc.
- Cho phép dừng việc vì an toàn và ghi nhận điều đó.
- Dành thời gian đi hiện trường và lắng nghe công nhân.
Lưu ý
Khẩu hiệu không tạo ra văn hóa. Nếu phần thưởng và áp lực thực tế đi ngược khẩu hiệu, công nhân sẽ làm theo điều thực tế.