Cân bằng công việc – cuộc sống & phòng tránh kiệt sức
18 tình huống thường gặp ở nơi làm việc, chia theo 6 nhóm, cho người đi làm và người quản lý. Với mỗi tình huống, bạn đoán thử cách làm là nên hay không nên, rồi lật xem đáp án và cách làm tốt hơn.
Nhóm 1: Ranh giới giờ làm & thời gian ngoài giờ
Tối 21h, nhóm Zalo công việc báo tin mới trong lúc bạn đang ăn tối cùng gia đình.
Bạn mở máy trả lời ngay mọi tin, kể cả việc không gấp, “cho khỏi sót”.
Vì sao: Trả lời tức thì ngoài giờ dạy mọi người rằng bạn luôn sẵn sàng, ranh giới giờ làm mờ dần. Đầu óc cũng không có lúc nào thật sự rời khỏi công việc.
Bạn muốn hạn chế việc công việc xâm lấn buổi tối và cuối tuần.
Bạn tắt thông báo ứng dụng công việc sau giờ làm, để điện thoại công việc ngoài phòng ngủ, và báo đồng nghiệp cách liên lạc khi có việc khẩn.
Vì sao: Bạn thiết kế sẵn môi trường để chỉ ngoại lệ mới liên lạc được, nên không phải dựa vào ý chí. Đồng nghiệp biết kênh khẩn nên cũng yên tâm, ít lo bỏ sót.
Cuối tuần, bạn chợt nhớ ra bảng số liệu chưa gửi đi.
Bạn ngồi làm luôn đến chiều Chủ nhật vì “xong sớm cho đỡ lo”.
Vì sao: Chủ nhật mất hẳn khoảng phục hồi nên tuần mới bắt đầu trong mệt mỏi. Làm việc cuối tuần nhiều lần sẽ thành thói quen và thành kỳ vọng của người khác.
Nhóm 2: Nghỉ ngơi & phục hồi
Đến giờ nghỉ trưa, công việc đang dồn.
Bạn ăn vội tại bàn, vừa ăn vừa làm tiếp.
Vì sao: Não không có lúc nào rời việc, chiều dễ mệt và giảm tập trung, bữa ăn cũng bị vội.
Cuối năm, bạn vẫn còn nhiều ngày phép chưa dùng.
Bạn chủ động xếp lịch nghỉ vài đợt, bàn giao việc trước khi đi và thật sự ngắt kết nối trong lúc nghỉ.
Vì sao: Chỉ khi thật sự rời khỏi công việc thì kỳ nghỉ mới giúp phục hồi. Bàn giao rõ trước khi đi giúp bạn yên tâm, không phải kiểm tra tin nhắn liên tục.
Sau một tuần dự án căng, tối thứ Sáu bạn mệt rã rời.
Bạn lướt điện thoại đến 2 giờ sáng “cho xả stress”, sáng hôm sau dậy trễ và vẫn mệt.
Vì sao: Thức khuya và nhìn màn hình sáng làm giấc ngủ thiếu và kém chất lượng. Cách “xả stress” này chỉ vay thêm sự mệt cho ngày hôm sau.
Nhóm 3: Nhận biết dấu hiệu kiệt sức
Hai tháng nay bạn mệt kéo dài dù ngủ đủ, thấy công việc vô nghĩa, dễ cáu với đồng nghiệp và làm việc kém hơn trước.
Bạn tự nhủ “ai đi làm cũng thế” và cố gắng thêm.
Vì sao: Cạn sức kéo dài, xa cách với công việc và giảm hiệu quả là những biểu hiện mà WHO mô tả cho kiệt sức nghề nghiệp. Chịu đựng im lặng thường làm tình trạng nặng hơn.
Một đồng nghiệp thân gần đây hay bỏ bữa, mặt mệt mỏi và hay vắng họp.
Bạn hỏi riêng: “Dạo này mình thấy bạn mệt. Bạn ổn không? Có việc nào mình đỡ được không?”
Vì sao: Bạn nêu điều quan sát được mà không phán xét, mở cửa cho người kia nói. Đề nghị đỡ một việc cụ thể dễ được nhận hơn câu chung chung “cần gì cứ nói”.
Bạn thấy cạn năng lượng, mỗi ngày uống thêm cà phê và nước tăng lực để “gánh” công việc.
Bạn tiếp tục tăng lượng cà phê thay vì xem lại giấc ngủ và khối lượng việc.
Vì sao: Chất kích thích chỉ che đi cảm giác mệt chứ không giải quyết nguyên nhân, và có thể làm bạn khó ngủ hơn.
Nhóm 4: Khối lượng việc & nói “không”
Bạn đang quá tải, sếp giao thêm một dự án mới.
Bạn nhận ngay vì sợ bị đánh giá kém, định làm thêm buổi tối.
Vì sao: Nhận thêm khi đã quá tải làm chất lượng cả hai việc tụt xuống và sức bạn cạn dần. Sếp cũng không biết giới hạn thật của bạn.
Một đồng nghiệp nhờ bạn làm giúp việc không thuộc phần bạn, đây là lần thứ ba trong tuần.
Bạn nói: “Tuần này mình kín lịch nên chưa nhận được. Thứ Ba tuần sau mình giúp được 1 tiếng, bạn thấy được không?”
Vì sao: Bạn từ chối rõ ràng, lý do ngắn gọn, và giữ quan hệ bằng đề xuất thay thế, mà không bỏ việc của mình.
Công ty yêu cầu tăng ca liên tục nhiều tuần liền, số giờ làm đã vượt xa mức bình thường.
Bạn im lặng chấp nhận vì “ai cũng làm vậy”.
Vì sao: Tăng ca kéo dài dễ dẫn đến kiệt sức. Theo Bộ luật Lao động 2019, làm thêm giờ phải có sự đồng ý của người lao động và có giới hạn (thông thường không quá 40 giờ/tháng, 200 giờ/năm, một số ngành đến 300 giờ/năm), mỗi tuần được nghỉ ít nhất 24 giờ liên tục.
Nhóm 5: Người quản lý & đội nhóm
Là quản lý, 22h bạn nhớ ra một việc cần nhân viên làm sớm vào sáng mai.
Bạn nhắn ngay lúc đó, mong ai thấy tin thì trả lời.
Vì sao: Nhân viên sẽ cảm thấy phải “trực” cả buổi tối, dù bạn không nói ra. Dần dần cả nhóm quen với việc trả lời ngoài giờ.
Là quản lý, bạn muốn ghi nhận một nhân viên giỏi thường xuyên ở lại muộn.
Bạn khen trước cả nhóm: “Anh X lúc nào cũng ở lại muộn, các bạn học tập nhé.”
Vì sao: Khen việc ở lại muộn khiến cả nhóm hiểu “ở lại muộn là giỏi”, văn hóa quá tải sẽ lan ra. Chính người được khen cũng dễ kiệt sức.
Là quản lý, bạn nhận thấy tải việc trong nhóm không đều.
Bạn họp ngắn hằng tuần xem ai đang quá tải để cân lại việc, đồng thời tự mình nghỉ đúng giờ và dùng phép năm làm gương.
Vì sao: Nhìn thấy tải việc thì mới điều chỉnh được. Khi quản lý tự nghỉ đúng cách, nhân viên mới dám nghỉ thật.
Nhóm 6: Khi đã quá sức & tìm sự giúp đỡ
Bạn thấy mình sắp quá sức và cần giảm tải.
Bạn đặt lịch gặp quản lý, mang theo danh sách việc và số giờ làm thực tế, rồi đề xuất 2-3 cách giảm tải.
Vì sao: Dữ liệu cụ thể kèm đề xuất giúp quản lý ra quyết định nhanh, thay vì chỉ nghe bạn than mệt chung chung.
Sau nhiều tháng căng thẳng, bạn mất ngủ liên tục, hay lo âu, buồn kéo dài và không còn hứng thú với việc gì.
Bạn tự chịu đựng, nghĩ “nghỉ cuối tuần sẽ hết”.
Vì sao: Mất ngủ, lo âu và buồn kéo dài vượt ra ngoài chuyện “mệt vì công việc” và cần được chuyên gia đánh giá. Để chậm sẽ khó hồi phục hơn.
Công ty có sẵn chính sách hỗ trợ như nghỉ phép, tư vấn tâm lý hoặc giờ làm linh hoạt.
Bạn đọc kỹ chính sách, hỏi HR cách sử dụng và dùng khi cần mà không ngại.
Vì sao: Dùng quyền lợi sẵn có từ sớm thường nhẹ nhàng hơn nhiều so với xử lý khi đã kiệt sức. Sử dụng chính sách là việc bình thường, không phải là yếu đuối.
Ghi nhớ
Nội dung mang tính tham khảo chung. Hãy điều chỉnh theo đặc thù công việc và quy định của doanh nghiệp bạn. Khi có dấu hiệu ảnh hưởng đến sức khỏe, hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia.
← Xem các chủ đề khác về quản lý thời gian & làm việc hiệu quả