Sức khỏe nghề nghiệp: ca đêm, tăng ca, nắng nóng & căng thẳng
18 tình huống thường gặp ở nhà máy và văn phòng, chia theo 5 nhóm, cho người đi làm và người quản lý. Với mỗi tình huống, bạn đoán thử cách làm là nên hay không nên, rồi lật xem đáp án và cách làm tốt hơn.
Nhóm 1: Ca đêm & đảo ca
Anh Hùng vừa xong ca đêm, về nhà lúc 6 giờ sáng, trời sáng và hàng xóm ồn ào.
Anh uống cà phê đặc, chỉ ngủ khoảng 2 tiếng rồi dậy làm việc nhà, nghĩ “ngủ nhiều lại càng mệt”.
Vì sao: Giấc ngủ ban ngày vốn ngắn và kém sâu hơn ban đêm. Ngủ thiếu sau mỗi ca, mệt mỏi sẽ cộng dồn và dễ ngủ gật khi vào ca tiếp theo.
Lúc 3 giờ sáng ở khu máy dập, quản đốc thấy công nhân A ngáp liên tục và thao tác chậm hẳn.
Quản đốc để A làm tiếp vì “sắp hết ca”, chỉ nhắc “cố lên em”.
Vì sao: Rạng sáng là lúc cơ thể buồn ngủ nhất theo nhịp sinh học. Người đang buồn ngủ đứng cạnh máy dập là tình huống rất dễ xảy ra tai nạn nặng.
Nhà máy cần xếp ca cho tổ bảo trì làm ba ca mỗi ngày.
HR xếp lịch xoay ca theo hướng sáng, rồi chiều, rồi đêm, báo lịch cho công nhân trước ít nhất một tuần và hạn chế đổi ca đột xuất.
Vì sao: Xoay ca theo chiều thuận thường dễ thích nghi hơn đảo ngược, và lịch báo trước giúp mỗi người chủ động sắp xếp giấc ngủ và sinh hoạt.
Công nhân ca đêm hay buồn ngủ vào khoảng 2-4 giờ sáng.
Cả tổ uống nước tăng lực liên tục, mỗi giờ một lon, để “tỉnh làm tới sáng”.
Vì sao: Chất kích thích chỉ che tạm cảm giác buồn ngủ, không xóa được mệt mỏi. Dùng nhiều còn gây tim đập nhanh, khó ngủ sau ca và mệt hơn vào ngày hôm sau.
Nhóm 2: Tăng ca & nghỉ ngơi
Có đơn hàng gấp cuối tháng, giám đốc muốn tăng ca toàn xưởng.
HR thông báo công nhân tự nguyện đăng ký tăng ca có ký xác nhận, đồng thời kiểm tra số giờ làm thêm lũy kế của từng người trước khi xếp.
Vì sao: Luật yêu cầu người lao động đồng ý làm thêm giờ và có giới hạn giờ làm thêm. Kiểm tra lũy kế giúp không vượt giới hạn và tránh dồn tăng ca vào một số người.
Nhóm 5 công nhân vừa làm ca ngày và tăng ca đến 23 giờ. Sáng mai vẫn cần giao hàng.
Quản đốc cho nhóm này vào lại ca đầu 6 giờ sáng như bình thường “cho kịp hàng”.
Vì sao: Thời gian nghỉ giữa hai ca quá ngắn nên mệt mỏi tích lũy, nguy cơ tai nạn tăng và có thể vượt giới hạn giờ làm việc.
C&B thấy một bộ phận có nhiều người làm thêm giờ gần chạm mức tối đa luật cho phép trong tháng.
C&B chỉ tính lương tăng ca đúng và đủ, việc xếp tăng ca là chuyện của quản đốc.
Vì sao: Trả lương đúng chưa đủ. Vượt giới hạn làm thêm giờ là vi phạm, và đây còn là dấu hiệu bộ phận đang quá tải, rủi ro tai nạn cao hơn.
Ca đêm của xưởng đóng gói kéo dài 8 tiếng, có giờ nghỉ giữa ca.
Quản đốc cho cả tổ nghỉ đủ giữa ca (ít nhất 45 phút liên tục đối với ca đêm), ra khỏi vị trí làm việc để ăn, uống nước và nghỉ ngơi.
Vì sao: Nghỉ giữa giờ đúng nghĩa giúp cơ thể hồi phục, bớt buồn ngủ ở nửa ca sau. Bộ luật Lao động có quy định thời gian nghỉ giữa giờ tối thiểu, dài hơn với ca đêm.
Nhóm 3: Nắng nóng & môi trường làm việc
Buổi trưa xưởng rất nóng. Chị Lan thấy chóng mặt, buồn nôn nhưng đang dở mẻ sản phẩm.
Chị cố làm nốt cho xong mẻ rồi mới nghỉ.
Vì sao: Chóng mặt và buồn nôn là dấu hiệu cơ thể đang quá tải vì nóng. Cố tiếp có thể dẫn đến ngất hoặc say nóng, rất nguy hiểm.
Đầu mùa nóng, nhà máy nhận công nhân mới vào khu lò sấy.
Quản đốc cho các bạn làm đủ 8 tiếng ngay từ ngày đầu như mọi người.
Vì sao: Cơ thể cần vài ngày để thích nghi dần với môi trường nóng. Người mới hoặc người vừa nghỉ lâu quay lại dễ bị say nóng hơn.
Dự báo tuần này nắng nóng gay gắt, nhà xưởng có khu làm việc ngoài trời.
Công ty đặt nước uống sạch gần nơi làm việc, bố trí chỗ nghỉ mát, dời việc nặng ngoài trời sang sáng sớm hoặc chiều muộn.
Vì sao: Đây là các biện pháp đơn giản, thực tế và được khuyến nghị phổ biến để giảm nguy cơ say nóng: có nước, có chỗ nghỉ mát, giảm cường độ vào giờ nắng gắt.
Một số công nhân nữ ngại đi vệ sinh nơi xa nên cố uống ít nước trong ca.
Quản đốc thấy vậy và không nói gì vì “họ tự biết lo cho mình”.
Vì sao: Nhịn uống nước khi làm việc nóng dễ dẫn đến mất nước, mệt, giảm tập trung và tăng nguy cơ tai nạn. Khát là dấu hiệu cơ thể đã thiếu nước.
Nhóm 4: Căng thẳng & áp lực công việc
Cuối tháng, trưởng phòng giao dồn nhiều chỉ tiêu cùng lúc. Một nhân viên rõ ràng đang quá tải nhưng không dám nói.
Trưởng phòng bỏ qua vì “phòng nào cuối tháng cũng thế”.
Vì sao: Áp lực cao kéo dài mà người làm ít quyền chủ động dễ gây căng thẳng, kiệt sức và sai sót. Im lặng không làm vấn đề biến mất.
Công nhân K vừa nhận tin nhà có chuyện, thấy rõ K lơ đãng ở dây chuyền có máy ép.
Tổ trưởng nói chuyện riêng với K, tạm cho K sang vị trí ít rủi ro trong ngày hôm đó và gợi ý nghỉ phép nếu cần.
Vì sao: Tâm lý ảnh hưởng trực tiếp đến sự tập trung. Điều chỉnh tạm thời giảm rủi ro tai nạn mà vẫn tôn trọng người lao động.
Công ty muốn “giảm stress” cho nhân viên nhưng lịch tăng ca và chỉ tiêu vẫn giữ nguyên.
Công ty tổ chức một buổi yoga mỗi năm một lần và coi như đã làm xong việc chăm sóc sức khỏe tinh thần.
Vì sao: Nguyên nhân gốc của căng thẳng thường nằm ở cách tổ chức công việc (giờ làm, tăng ca, chỉ tiêu). Một hoạt động đơn lẻ không giải quyết được.
Nhóm 5: Văn phòng & đường về nhà
Cuối tháng, kế toán tăng ca đến 22 giờ, buồn ngủ díu mắt khi ra bãi xe.
Anh tự chạy xe máy về nhà, nghĩ “quen đường rồi, không sao”.
Vì sao: Buồn ngủ làm phản xạ chậm nghiêm trọng. Theo Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015, tai nạn trên tuyến đường hợp lý từ nơi làm việc về nhà trong thời gian hợp lý có thể được xác định là tai nạn lao động, nên doanh nghiệp cũng có liên quan.
Chị Mai ngồi làm báo cáo liên tục gần 4 tiếng, mắt khô, vai gáy nhức.
Chị tự nhủ “xong rồi nghỉ”, vì sợ nghỉ thì mất mạch làm việc.
Vì sao: Ngồi lâu không đổi tư thế và nhìn màn hình liên tục làm mỏi mắt, đau vai gáy, giảm tập trung. Cơn đau tích lũy theo thời gian.
Trưởng phòng HR thấy nhiều nhân viên văn phòng ở một phòng ban hay làm quá giờ.
HR xuất báo cáo giờ làm thực tế theo bộ phận mỗi tuần, trao đổi với trưởng phòng đó để chia lại việc hoặc đề xuất bổ sung người.
Vì sao: Số liệu giờ làm giúp thấy sớm tình trạng quá tải khi vẫn còn xử lý kịp, thay vì chỉ biết khi có người nghỉ việc hoặc xảy ra sự cố.
Ghi nhớ
Nội dung mang tính tham khảo chung về an toàn lao động. Quy định pháp luật có thể thay đổi, hãy đối chiếu văn bản hiện hành và đặc thù công việc của doanh nghiệp bạn.
Xem thêm: đồng hồ sinh học, nợ ngủ, phòng nóng, áp lực công việc, thứ bậc kiểm soát rủi ro →
Đọc bài chi tiết: Mệt mỏi, ca đêm, tăng ca và nắng nóng: vì sao tai nạn lao động dễ xảy ra →