Phản hồi & góp ý trong công việc
19 tình huống thường gặp ở nơi làm việc, chia theo 6 nhóm, cho người đi làm và người quản lý. Với mỗi tình huống, bạn đoán thử cách làm là nên hay không nên, rồi lật xem đáp án và cách làm tốt hơn.
Nhóm 1: Góp ý cho đồng nghiệp, nhân viên
Nhân viên nộp bảng tổng hợp có vài lỗi số liệu. Bạn đang họp phòng với 8 người.
Bạn nói to giữa cuộc họp: “Báo cáo kiểu này mà cũng nộp, ai nhìn cũng thấy sai.”
Vì sao: Bị chê trước đám đông, người nghe chỉ lo giữ thể diện chứ không còn tâm trí để sửa. Những người khác trong phòng cũng sẽ ngại nộp việc sớm hoặc ngại báo lỗi của chính mình.
Một nhân viên đã vào ca trễ ba lần trong tuần.
Bạn hẹn gặp riêng: “Tuần này em vào ca trễ 3 lần (thứ Hai, thứ Tư, thứ Năm). Anh muốn hiểu có chuyện gì không, rồi mình tìm cách để em kịp giờ.”
Vì sao: Bạn nêu sự việc cụ thể, có ngày giờ, không gán nhãn cho con người, và mở ra việc tìm hiểu nguyên nhân trước khi đưa ra yêu cầu. Người nghe dễ nói thật hơn.
Đồng nghiệp hay làm trễ phần việc của mình, ảnh hưởng đến cả nhóm.
Bạn nói: “Em làm việc thiếu trách nhiệm quá.”
Vì sao: Nhận xét chung chung về tính cách khiến người nghe cảm thấy bị tấn công, họ sẽ phản ứng phòng thủ và không biết cụ thể phải sửa gì.
Nhóm 2: Khen & ghi nhận
Nhân viên vừa hoàn thành một việc khá tốt.
Bạn nói “Tốt lắm, cố gắng phát huy nhé” rồi quay đi, và nói câu này với tất cả mọi người.
Vì sao: Lời khen chung chung không cho người nghe biết mình đã làm đúng điều gì để lặp lại. Nói với ai cũng như nhau thì lời khen mất giá trị.
Chuyên viên C&B xử lý khiếu nại về công tăng ca giữa hai phòng, và cả hai bên đều chấp nhận.
Bạn nói với chị ấy: “Chị đối chiếu từng ngày rồi giải thích rõ nên hai bên đều đồng ý. Cách làm đó giúp phòng mình giữ được uy tín.”
Vì sao: Lời khen nói rõ hành động cụ thể và ảnh hưởng tích cực của nó. Người nghe biết điều gì đáng lặp lại, và thấy công sức của mình được nhìn thấy.
Nhân viên nộp báo cáo đẹp nhưng trễ hạn.
Bạn nói: “Báo cáo đẹp đấy, nhưng lần sau đừng nộp trễ nữa.”
Vì sao: Chữ “nhưng” khiến người nghe quên lời khen và chỉ nhớ phần phê bình. Họ sẽ nghi ngờ mỗi lời khen sau này của bạn.
Nhóm 3: Khi bạn nhận góp ý
Sếp chỉ ra bảng lương của bạn có một khoản sai.
Bạn lập tức giải thích: “Tại hôm đó phòng kia gửi dữ liệu trễ nên em không kịp kiểm tra ạ.”
Vì sao: Giải thích ngay nghe như đổ lỗi, và khiến sếp có cảm giác bạn không coi trọng lỗi. Khi chưa nghe hết góp ý, bạn cũng chưa chắc hiểu đúng vấn đề.
Một đồng nghiệp nói bạn hay ngắt lời người khác trong cuộc họp.
Bạn trả lời: “Cảm ơn bạn đã nói thẳng. Bạn cho mình một ví dụ gần đây để mình chú ý được không?”
Vì sao: Bạn ghi nhận việc họ dám góp ý và hỏi ví dụ cụ thể để có thể sửa. Thái độ này khuyến khích người khác tiếp tục nói thật với bạn.
Sếp góp ý khá gay gắt về cách bạn làm việc với khách hàng.
Bạn im lặng gật đầu, ra ngoài thì kể lể với đồng nghiệp rằng sếp thật quá đáng.
Vì sao: Vấn đề không được giải quyết, sếp không biết bạn đã hiểu chưa, còn lời kể lể có thể về đến tai sếp và làm hỏng quan hệ.
Nhóm 4: Chọn thời điểm & cách nói
Bạn vừa tranh luận căng với nhân viên, cả hai đều đang bực.
Bạn tranh thủ góp ý luôn về toàn bộ thái độ làm việc của họ trong 3 tháng qua.
Vì sao: Khi đang căng thẳng, cả hai đều khó nghe nhau. Góp ý lúc này dễ thành cãi nhau, và việc gom hết lỗi cũ khiến người nghe thấy mình bị tấn công.
Bạn cần góp ý về buổi thuyết trình sáng nay của nhân viên.
Bạn nhắn trước: “Chiều nay 4h anh trao đổi 10 phút với em về buổi thuyết trình, em tiện không?” rồi gặp ở phòng họp nhỏ.
Vì sao: Hẹn trước giúp người nghe chuẩn bị tinh thần. Nói rõ chủ đề và thời lượng tránh cảm giác bị gọi lên “xử”, và nơi riêng tư giúp họ dễ lắng nghe hơn.
Cần góp ý về kết quả làm việc kém của một nhân viên, một chủ đề khá nhạy cảm.
Bạn gõ một tin nhắn dài trên nhóm chat chung, liệt kê các điểm chưa đạt.
Vì sao: Chữ viết mất giọng điệu nên dễ bị hiểu nặng hơn ý định. Đăng trên nhóm chung càng làm người nhận xấu hổ.
Nhóm 5: Phản hồi định kỳ & đánh giá hiệu suất
Đến cuối năm, bạn chuẩn bị đánh giá hiệu suất cho nhân viên.
Bạn gom tất cả lỗi từ tháng 2 đến nay để nói một lần trong buổi đánh giá cuối năm.
Vì sao: Nhân viên bất ngờ và cảm thấy bị “bắt lỗi cũ”. Họ cũng không còn cơ hội sửa, vì đã quá muộn.
Nhóm vừa chốt xong một đợt bảng lương, việc này mỗi tháng đều căng.
Bạn họp 15 phút hỏi cả nhóm: “Lần này điều gì làm tốt, điều gì nên làm khác ở kỳ sau?” và xin họ góp ý cả cho cách bạn điều phối.
Vì sao: Phản hồi ngay sau việc khi còn nhớ chi tiết giúp cải tiến được kỳ sau. Xin góp ý ngược cho chính mình cho thấy bạn nghiêm túc, và nhân viên cũng dễ nói thật hơn.
Bạn thường nói với nhóm: “Ai có ý kiến gì về mình cứ nói thẳng nhé.”
Một nhân viên góp ý, bạn đổi sắc mặt và sau đó ít giao việc quan trọng cho người đó hơn.
Vì sao: Lời mời góp ý mà không làm theo thì nhóm sẽ im lặng. Phản ứng tiêu cực sau một lần góp ý dạy cả nhóm rằng nói thật là có hại.
Nhóm 6: Tình huống đặc thù (sản xuất, HR, góp ý lên cấp trên)
Một công nhân mới thao tác chậm trên chuyền, trưởng chuyền đang bực vì áp lực sản lượng.
Trưởng chuyền quát trước cả chuyền: “Làm kiểu gì vậy, đứng sang bên cho người khác làm!”
Vì sao: Bị mắng trước cả chuyền khiến công nhân mới hoảng và càng làm sai, các bạn xung quanh cũng căng thẳng theo. Người đó có thể nghỉ việc sớm, trong khi việc sửa lại rất đơn giản.
Trưởng chuyền thấy một công nhân đưa tay gần máy khi máy còn đang chạy, có nguy cơ tai nạn.
Trưởng chuyền nói to, ngắn, ngay lập tức: “Dừng lại! Tay xa khỏi máy!”, rồi cho dừng máy, chỉ cách làm đúng. Sau ca mới nói chuyện kỹ hơn.
Vì sao: Khi có nguy hiểm tức thì, phải ngắt hành vi ngay và nói ngắn rõ, không thể chờ chọn lời. Phần giải thích kỹ và góp ý sâu để sau, khi mọi người đã an toàn và bình tĩnh.
Một nhân viên hỏi vì sao mình không được thăng chức đợt này.
Bạn nói: “Công ty xem xét rồi, hiện tại chưa phù hợp.”
Vì sao: Câu trả lời mơ hồ khiến nhân viên thấy bị gạt đi, không biết mình thiếu gì và nên làm gì tiếp. Họ dễ nghĩ quyết định thiếu công bằng, hoặc cảm thấy không có cơ hội.
Bạn thấy sếp thường giao việc gấp vào chiều thứ Sáu, khiến cả nhóm phải làm thêm giờ cuối tuần.
Bạn xin gặp sếp và nói: “Mấy lần gần đây việc giao chiều thứ Sáu khiến nhóm phải tăng ca cuối tuần. Nếu anh báo trước từ thứ Tư thì nhóm sắp xếp kịp. Anh thấy sao ạ?”
Vì sao: Bạn góp ý lên cấp trên bằng sự việc cụ thể, nêu tác động đến công việc chung, và đề xuất một giải pháp đơn giản thay vì phàn nàn. Sếp dễ chấp nhận hơn vì không bị tấn công.
Ghi nhớ
Nội dung mang tính tham khảo chung về kỹ năng làm việc. Hãy điều chỉnh theo đặc thù công việc và quy định của doanh nghiệp bạn.
Đọc phần lý thuyết: SBI, khen cụ thể, bánh mì kẹp, thời điểm & nơi chốn, nhận góp ý, feedforward →
← Xem các chủ đề khác về giao tiếp trong công việc
Đọc thêm: Giao tiếp hiệu quả trong công việc, cách nói, cách nghe, cách phản hồi